काठमाडौं (बिचारधारा)– नेपालको परम्परागत दुग्ध उत्पादन ‘छुर्पी’ (Dog Chew) को अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा माग तीव्र बनेसँगै यसको निर्यातले नयाँ उचाइ लिएको छ। भन्सार विभाग र व्यापार तथा निकासी प्रवर्द्धन केन्द्र (TEPC) को पछिल्लो तथ्याङ्क अनुसार आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो सात महिनामा नेपालको पशुजन्य क्षेत्रको कुल निर्यात १५ अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ।
विशेषगरी अमेरिका र युरोपेली मुलुकहरूमा कुकुरको प्राकृतिक आहारा (Natural Pet Treat) का रूपमा छुर्पीको प्रयोग बढेपछि यसले नेपालको वैदेशिक व्यापार घाटा न्यूनीकरणमा समेत योगदान पुर्याउन थालेको छ।
निर्यातको पछिल्लो अवस्था र तथ्याङ्क:
• ऐतिहासिक वृद्धि: गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा छुर्पीको मात्रै निर्यात करिब ४.५ अर्ब रुपैयाँ पुगेको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेख्य वृद्धि हो।
• प्रमुख बजार: नेपालबाट निर्यात हुने छुर्पीको करिब ९० प्रतिशत हिस्सा संयुक्त राज्य अमेरिकाले ओगटेको छ। त्यसपछि क्यानडा, बेलायत र जापान मुख्य गन्तव्य बनेका छन्।
• उत्पादनको केन्द्र: कुल निर्यात हुने छुर्पीमध्ये ८० प्रतिशत हिस्सा कोशी प्रदेश (विशेष गरी इलाम, पाँचथर र ताप्लेजुङ) बाट संकलन हुने गरेको नेपाल छुर्पी उत्पादक संघले जनाएको छ।
माग बढ्नुका मुख्य कारणहरू:
• प्राकृतिक र गुणस्तरीय: पश्चिमी मुलुकका उपभोक्ताहरूले रासायनिक तत्वरहित र १००% प्राकृतिक आहारा खोज्ने क्रममा नेपाली छुर्पीलाई सुरक्षित विकल्प मानेका छन्।
• दन्त स्वास्थ्य: कुकुरका लागि यो चपाउन कडा हुने र यसले दाँतको टार्टर (Plaque) सफा गर्न मद्दत गर्ने वैज्ञानिक अध्ययनहरूले देखाएका छन्।
• लामो समय टिक्ने: अन्य ‘पिट ट्रिट’ को तुलनामा छुर्पी धेरै दिनसम्म टिक्ने भएकाले उपभोक्ताको आकर्षण बढेको हो।
चुनौती र भविष्यको बाटो:
निर्यातमा वृद्धि भए तापनि गुणस्तर प्रमाणीकरण र पशु आहार (Feed) को शुद्धतामा अझै चुनौतीहरू देखिएका छन्:
• गुणस्तर मापदण्ड: अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पहुँच कायम राख्न ‘फूड सेफ्टी’ र ‘ट्रेसिबिलिटी’ (Traceability) सम्बन्धी कडा मापदण्ड पालना गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।
• सरकारी लगानी: उत्पादकहरूले सरकारले छुर्पी उत्पादन र ब्रान्डिङमा पर्याप्त ध्यान नदिएको गुनासो गर्दै आएका छन्।
• भविष्यको सम्भावना: विज्ञहरूका अनुसार यदि सरकारले निर्यात प्रक्रिया सहज बनाए र गुणस्तर प्रयोगशाला विस्तार गरेमा छुर्पी निर्यात वार्षिक १० अर्ब रुपैयाँ सजिलै पुग्न सक्ने सम्भावना छ।
