काठमाडौं – आर्थिक मन्दीका कारण व्यवसाय सञ्चालन गर्नै मुस्किल भइरहेको समयमा काठमाडौं उपत्यकाका व्यापारीहरू घरबेटीहरूको कठोर रवैया र राज्यको फितलो अनुगमनका कारण दोहोरो मारमा परेका छन्। न्यूरोड, दरबारमार्ग लगायतका मुख्य व्यापारिक क्षेत्रहरूमा घरबेटीहरूले मन्दीको परिस्थितिलाई बेवास्ता गर्दै महँगो भाडा असुलिरहेका छन्। कतिपय अवस्थामा व्यापारीहरूलाई जबर्जस्ती पसल खाली गर्न लगाउने र व्यवसायबाटै पलायन हुनुपर्ने अवस्था सिर्जना भइरहेको छ।
कर छली र नियमविपरीतको व्यावसायिक संरचना
यसै सन्दर्भमा, व्यावसायिक क्षेत्रमा सक्रिय रहेका केही व्यक्तिहरूले घरधनीहरूले गरेको ‘कर छली’ र मापदण्ड विपरीतका संरचनाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्। घरधनीहरूले आवासीय प्रयोजनका लागि नक्सा पास गराई व्यावसायिक सटरहरू बनाएर राज्यलाई बुझाउनुपर्ने ‘घर बहाल कर’ नियतवश छली गरिरहेका छन्। वास्तविक भाडा रकम लुकाउने, सरकारी राजस्व छली गर्ने र इजाजत नै नलिई आवासीय क्षेत्रमा व्यावसायिक संरचना खडा गर्ने कार्यले सहरी योजना र राज्यको राजस्व प्रणाली दुवैलाई नराम्ररी प्रभावित गरेको छ।
के भन्छन् सरोकारवालाहरू?
यो समस्यालाई नजिकबाट नियालिरहेका र यसै क्षेत्रमा कार्यरत एक व्यवसायी भन्छन्, “व्यापारीहरू यतिबेला अत्यन्तै ठूलो आर्थिक संकटमा छन्। कतिपय घरबेटीहरूले अमानवीय व्यवहार देखाउँदै भाडा असुल्न दादागिरी गरिरहेका छन्। राज्यको नियमअनुसार घरबहाल कर तिर्ने, इजाजत लिने जस्ता कुराहरूलाई त बेवास्ता गरिएको छ नै, अझ उनीहरूले राज्यप्रतिको आफ्नो कर्तव्यसमेत बिर्सेका छन्।” उनले थपे, “यस्तो अवस्थामा स्थानीय तह र सरकारी निकायहरूले मौनता साध्नु दुर्भाग्यपूर्ण छ। राज्यले घरबहाल कर नियमन गर्ने, अवैध संरचनाहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याउने र वास्तविक व्यवसायीहरूको समस्या सम्बोधन गर्नेतर्फ तत्काल कदम चाल्नुपर्छ।”
स्थानीय तहको उदासीनता र नियमनको खाँचो
नागरिकको दायित्व कर तिर्नु हो, तर घरधनीहरूले कानुन छलेर अनुचित नाफा कमाउने र राज्यको ढुकुटीमा जम्मा हुनुपर्ने रकममाथि घात गर्ने कार्यलाई ‘राजस्वमाथिको आक्रमण’ का रूपमा हेरिएको छ। स्थानीय तहहरूले यस विषयमा प्रभावकारी अनुगमन नगर्दा यस्ता गैरकानूनी हर्कतहरू बढ्दै गएका छन्। यदि सम्बन्धित निकायले समयमै यसलाई नियन्त्रण र नियमन गर्न नसक्ने हो भने, काठमाडौंको व्यापारिक वातावरण झन् बिग्रने र यसले समग्र अर्थतन्त्रमा थप नकारात्मक प्रभाव पार्ने निश्चित छ।
