काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले नयाँ डिजाइनका १ र २ रुपैयाँ दरका सिक्का निष्कासन गर्ने तयारी गरेको छ। बिहीबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले नयाँ स्वरूपका सिक्का टकमरी गर्न राष्ट्र बैंकलाई स्वीकृति दिएको हो।
नयाँ सिक्कामा आकार, तौल, प्रयोग हुने धातु र डिजाइनमा परिवर्तन गरिनेछ। सिक्काको स्वरूप परिवर्तन गर्न मन्त्रिपरिषद्को स्वीकृति आवश्यक पर्ने भएकाले सोहीअनुसार निर्णय गरिएको राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता तथा कार्यकारी निर्देशक गुरु पौडेलले जानकारी दिए।
नयाँ व्यवस्थाअनुसार हाल ४ ग्राम तौल रहेको १ रुपैयाँको सिक्का घटाएर ३.२ ग्राम बनाइनेछ भने ५ ग्राम तौल रहेको २ रुपैयाँको सिक्का ३.८ ग्रामको हुनेछ।
यसअघि विभिन्न धातुको मिश्रणबाट निर्माण हुँदै आएका यी सिक्का अब स्टेनलेस स्टिलबाट बनाइनेछन्। राष्ट्र बैंक मुद्रा व्यवस्थापन विभागका प्रमुख कार्यकारी निर्देशक अनुज दाहालका अनुसार हाल प्रयोग भइरहेको धातु स्वास्थ्य र वातावरणीय दृष्टिले उपयुक्त नभएकाले नयाँ धातु रोजिएको हो।
हालका सिक्का इलेक्ट्रोप्लेटेड विधिबाट उत्पादन हुने गरेका छन्, जसमा साइनाइडजस्ता रसायन प्रयोग हुने भएकाले वातावरणीय तथा स्वास्थ्य जोखिमको विषय उठ्दै आएको थियो। नयाँ स्टेनलेस स्टिल सिक्काले यस्तो जोखिम कम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सिक्का उत्पादन लागत घटाउने उद्देश्य पनि धातु परिवर्तनको अर्को कारण हो। हाल १ र २ रुपैयाँका सिक्का उत्पादन गर्दा अंकित मूल्यभन्दा बढी खर्च हुने अवस्था रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ।
करिब चार वर्षअघि उत्पादन गरिएको १ रुपैयाँको एउटा सिक्काको लागत २ रुपैयाँ ४० पैसा पुगेको थियो। स्टेनलेस स्टिल प्रयोग गरेपछि उत्पादन लागत घट्ने अनुमान गरिएको छ।
हाल नेपालका सिक्का पोल्यान्डमा टकमरी हुँदै आएका छन्। भविष्यमा नेपाल वा छिमेकी मुलुकमै उत्पादन गर्नुपर्ने अवस्थामा पनि स्टेनलेस स्टिल बढी उपयुक्त हुने राष्ट्र बैंकको भनाइ छ।
नयाँ डिजाइनमा २ रुपैयाँको सिक्कामा रहेको अद्यावधिक नेपालको नक्सा भने यथावत रहनेछ। तर १ रुपैयाँको सिक्कामा भने नेपालको नक्सा हटाइने भएको छ।
राष्ट्र बैंकका अनुसार १ रुपैयाँको सिक्का सानो आकारको हुने भएकाले त्यसमा नेपालको नक्सा स्पष्ट र आकर्षक रूपमा राख्न कठिन हुने भएकाले डिजाइन परिवर्तन गरिएको हो। यसको सट्टा १ रुपैयाँको सिक्कामा मुस्ताङस्थित आठौं शताब्दीको ऐतिहासिक लो घ्याकर गुम्बाको चित्र राखिनेछ।
मुख्य तथ्यांक:
- नयाँ सिक्का: १ रुपैयाँ र २ रुपैयाँ
- हालको १ रुपैयाँ सिक्काको तौल: ४ ग्राम
- नयाँ १ रुपैयाँ सिक्काको तौल: ३.२ ग्राम
- हालको २ रुपैयाँ सिक्काको तौल: ५ ग्राम
- नयाँ २ रुपैयाँ सिक्काको तौल: ३.८ ग्राम
- नयाँ धातु: स्टेनलेस स्टिल
- हाल सिक्का टकमरी हुने स्थान: पोल्यान्ड
- १ रुपैयाँ सिक्कामा नयाँ चित्र: लो घ्याकर गुम्बा, मुस्ताङ
