काठमाडौँ । इन्डियन आयल कर्पोरेसन (आईओसी) ले नेपाललाई बिक्री गर्ने पेट्रोलियम पदार्थको नयाँ मूल्य बढाएर पठाएको छ। भारतबाट खरिद मूल्य बढेर आए पनि नेपाल आयल निगमले तत्काल नेपाली बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य नबढाउने भएको छ।

निगमका अनुसार आईओसीले पठाएको नयाँ मूल्यमा पेट्रोलको मूल्य प्रतिलिटर २० रुपैयाँ ४४ पैसा, डिजेल २० रुपैयाँ २१ पैसा र मट्टितेल १५ रुपैयाँ ९६ पैसा बढेको छ। त्यस्तै खाना पकाउने एलपी ग्यासको मूल्य प्रतिसिलिन्डर ८१ रुपैयाँ ३२ पैसा तथा हवाई इन्धनको मूल्य प्रतिलिटर १८ रुपैयाँ ६६ पैसा बढेर आएको छ।

तर, भोटेकोशी बाढी तथा अन्य प्राकृतिक विपद्को अवस्था, आउँदै गरेका चाडपर्व र उपभोक्ताको हितलाई ध्यानमा राख्दै निगम सञ्चालक समितिले हालकै खुद्रा मूल्यलाई निरन्तरता दिने निर्णय गरेको हो। यसअघि पनि आईओसीबाट खरिद मूल्य बढेर आएपछि निगमले उपभोक्तामाथि तत्काल थप भार नपार्ने निर्णय गरेको थियो।

हाल काठमाडौं, पोखरा र दिपायल क्षेत्रमा पेट्रोल, डिजेल तथा मट्टितेलको मूल्य प्रतिलिटर २०० रुपैयाँ छ। सुर्खेत र दाङ क्षेत्रमा यी पदार्थको मूल्य १९९ रुपैयाँ तथा चारआली, विराटनगर, जनकपुर, वीरगन्ज, अमलेखगन्ज, भलवारी, नेपालगन्ज र धनगढी क्षेत्रमा १९७ रुपैयाँ ५० पैसा प्रतिलिटर छ। एलपी ग्यासको मूल्य प्रतिसिलिन्डर २ हजार ६० रुपैयाँ कायम छ।

आईओसीबाट कसरी निर्धारण हुन्छ मूल्य?

नेपालले आवश्यक पेट्रोलियम पदार्थको ठूलो हिस्सा भारतबाट आयात गर्दै आएको छ। नेपाल आयल निगमले इन्डियन आयल कर्पोरेसनबाट पेट्रोल, डिजेल, मट्टितेल, हवाई इन्धन र एलपी ग्यासलगायत प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थ खरिद गर्छ।

आईओसीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य, प्रशोधन लागत तथा अन्य खर्चका आधारमा नेपालका लागि बिक्री मूल्य निर्धारण गर्छ। त्यसपछि निगमले आयात लागतमा नेपालमा लाग्ने भन्सार तथा अन्य सरकारी महसुल, ढुवानी खर्च, प्रशासनिक खर्च र डिलर कमिसनलगायत जोडेर उपभोक्ता मूल्य निर्धारण गर्छ।

यसकारण अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तथा भारतबाट प्राप्त खरिद मूल्यमा हुने परिवर्तनले नेपालमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने गर्छ।

तत्काल मूल्य नबढाउँदा निगममाथि आर्थिक दबाब

आईओसीबाट खरिद मूल्य बढेर आए पनि खुद्रा मूल्य यथावत् राख्दा त्यसको अतिरिक्त लागत तत्काल उपभोक्ताबाट उठाउन नसकिने भएकाले निगममाथि आर्थिक दबाब पर्न सक्छ। यसअघि पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य घटबढ हुँदा निगमले केही अवस्थामा लागतको भार आफैं वहन गर्दै उपभोक्ता मूल्य समायोजन गरेको थियो।

पछिल्लो निर्णयले भने बाढीपहिरो तथा चाडपर्वको समयमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य तत्काल बढाएर उपभोक्तामाथि थप आर्थिक भार नथप्ने निगमको नीति देखाएको छ।