अमेरिका–चीनबीचको प्रविधि प्रतिस्पर्धा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) क्षेत्रमा झन् तीव्र बन्दै गएको छ। चिनियाँ कम्पनीहरूले कम लागतमा शक्तिशाली खुला–स्रोत एआई मोडेल विकास गर्न थालेपछि अमेरिकी एआई कम्पनीहरूको उच्च मूल्याङ्कन र नाफामुखी व्यापार मोडेलमाथि दबाब बढेको विश्लेषण गरिएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले समेत चीनसँगको एआई प्रतिस्पर्धामा सुरक्षा र प्रविधि विकासबीच सन्तुलन खोज्नुपर्ने बताएका छन्। उनले चीनलाई रोक्ने क्रममा अमेरिका आफैं प्रविधिमा पछाडि पर्न नहुने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
पछिल्लो समय चिनियाँ खुला–स्रोत एआई मोडेलहरूले कम लागतमा उच्च क्षमता देखाउन थालेपछि अमेरिकी एआई उद्योगमा चिन्ता बढेको छ। एआई विज्ञ कै–फु लीका अनुसार चिनियाँ मोडेलको विकल्प उपलब्ध नभएको भए OpenAI र Anthropic जस्ता कम्पनीहरूले सहज रूपमा ठूलो नाफा कमाउन सक्ने अवस्था थियो। तर अहिले प्रयोगकर्ताले सस्तो विकल्प पाउन थालेपछि अमेरिकी कम्पनीहरूलाई मूल्य निर्धारण र नाफा कायम राख्न चुनौती थपिएको छ।
खरबौँ डलर मूल्याङ्कनको लक्ष्यमा दबाब
एआई क्षेत्रका अग्रणी कम्पनीहरू OpenAI र Anthropic ले प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (IPO) को तयारी गरिरहेको बताइएको छ। दुवै कम्पनीले करिब एक ट्रिलियन अमेरिकी डलर वा त्यसभन्दा माथिको मूल्याङ्कन लक्ष्य राखेको चर्चा छ।
तर यी मूल्याङ्कन उच्च नाफा कायम रहने अपेक्षामा आधारित छन्। चिनियाँ प्रतिस्पर्धीहरूले एआई मोडेलको मूल्य घटाउँदै लगेपछि यस्तो व्यापार मोडेलमा प्रश्न उठ्न थालेको छ।
OpenAI ले सन् २०३० सम्म करिब ६०० अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको कम्प्युटिङ पूर्वाधार खर्च गर्ने योजना बनाएको छ। तर पछिल्लो बजार प्रवृत्तिले एआई सेवा शुल्क घटाउँदै लगेको छ। यसले कम्पनीहरूको ठूलो पूर्वाधार लगानीबाट अपेक्षित प्रतिफल प्राप्त गर्ने क्षमतामाथि चुनौती सिर्जना गरेको छ।
सस्तो एआईले बढाउँछ प्रयोग कि घटाउँछ नाफा?
एआई उद्योग अहिले एउटा महत्वपूर्ण रणनीतिक दाउमा छ। कम्पनीहरूले कम मूल्यमा सेवा उपलब्ध गराएर प्रयोगकर्ता संख्या तीव्र रूपमा बढाउने र ठूलो मात्राको प्रयोगबाट लागत पूर्ति गर्ने अपेक्षा गरेका छन्।
यो रणनीति अर्थशास्त्रको ‘जेभन्स पेराडक्स’ सँग जोडिएको छ, जसअनुसार कुनै प्रविधि अझ प्रभावकारी र सस्तो हुँदा त्यसको प्रयोग अत्यधिक बढ्न सक्छ। तर एआई क्षेत्रमा यो अवधारणा सफल हुन्छ वा हुँदैन भन्ने अझै परीक्षणकै क्रममा छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार चिनियाँ खुला–स्रोत एआई मोडेलको उदयले एआई क्षेत्रको शक्ति सन्तुलन परिवर्तन गर्न सक्ने सम्भावना छ। यसले अमेरिकी कम्पनीहरूलाई प्रविधिमा मात्र होइन, मूल्य निर्धारण, नाफा र दीर्घकालीन व्यापार रणनीतिमा समेत नयाँ सोच अपनाउन बाध्य बनाउने देखिएको छ।
