काठमाडौं । अब मानिसको स्मृति वा ‘याद’ लाई कम्प्युटरको पेनड्राइभमा जस्तै कपी गरेर सुरक्षित राख्न सकिने दिन नजिकिँदै आएको छ। हालै वैज्ञानिकहरूले ‘डिजिटल माइन्ड’ प्रविधिमा एक असाधारण सफलता प्राप्त गरेका छन्, जसले मानव मस्तिष्क र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) बीचको दुरीलाई समाप्त पारिदिने संकेत गरेको छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले मुसाको मस्तिष्कका न्युरोन्सहरूलाई एआई प्रणालीसँग सफलतापूर्वक जोडेर सूचना आदानप्रदान गर्न सफलता पाएका हुन्। यो प्रविधिले भविष्यमा मानिसको दिमागमा रहेका जानकारीलाई डिजिटल डाटाका रूपमा भण्डारण गर्न र आवश्यक पर्दा पुनः प्राप्त गर्न सकिने ढोका खोलेको छ।
अल्जाइमरका बिरामीका लागि बरदान, एआईसँग जोडिँदै मस्तिष्क
यो अनुसन्धानको मुख्य उद्देश्य बिर्सने रोग (अल्जाइमर) बाट पीडित मानिसहरूको हराएको याद फिर्ता ल्याउनु र मानव मस्तिष्कको कार्यक्षमतालाई अर्को स्तरमा पुऱ्याउनु हो। यस प्रक्रियामा ‘न्यानो-चिप’ को प्रयोग गरिन्छ, जसले मस्तिष्कभित्र उत्पन्न हुने सूक्ष्म विद्युतीय संकेतहरूलाई स्क्यान गर्दछ। ती संकेतहरूलाई पछि डिजिटल डाटामा रूपान्तरण गरी सुरक्षित सर्भर वा कम्प्युटरमा भण्डारण गरिन्छ। यसको अर्थ, यदि कसैको स्मरणशक्ति कमजोर भयो भने भविष्यमा सुरक्षित राखिएको ‘ब्याकअप’ बाट ती यादहरू पुनः मस्तिष्कमा पठाउन सकिनेछ।
यद्यपि, यो प्रविधिको विकाससँगै गम्भीर नैतिक र सुरक्षाका प्रश्नहरू पनि उब्जिएका छन्। चिकित्सा क्षेत्रमा यसले ठूलो क्रान्ति ल्याउने निश्चित भए तापनि मानिसको निजी विचार, भावना र गोपनीयता चोरी हुने जोखिम उत्तिकै छ। यदि कसैले मस्तिष्कको चिप ह्याक गरिदियो भने व्यक्तिको सम्पूर्ण निजी जीवन अरूको नियन्त्रणमा पुग्न सक्छ। वैज्ञानिकहरू अहिले यो प्रविधिलाई थप सुरक्षित बनाउन र मानव परीक्षणका लागि आवश्यक कानुनी एवं नैतिक मापदण्डहरू तयार पार्न केन्द्रित छन्।
अन्ततः, यो प्रविधिले हाम्रो जीवनशैलीलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरिदिनेछ। कल्पना गर्नुहोस्, यदि तपाईंलाई आफ्नो बाल्यकालका सबै यादहरू वा सिकेका सीपहरू एउटा सानो चिपमा सुरक्षित राख्ने मौका मिल्यो भने के तपाईं आफ्नो मस्तिष्कमा चिप जडान गर्न तयार हुनुहुन्छ? यो प्रश्नले अहिले विश्वभरका प्रविधि प्रेमी र साधारण मानिसहरूलाई सोच्न बाध्य बनाएको छ। विज्ञानको यो चमत्कारले मानिसलाई अमर बनाउने तर्फ लैजाला वा प्रविधिको दास, त्यो भने भविष्यकै गर्भमा छ।
💡 के तपाईँलाई थाहा छ?
हाम्रो दिमागको स्टोरेज: वैज्ञानिकहरूका अनुसार मानिसको मस्तिष्कको भण्डारण क्षमता करिब २.५ पेटाबाइट (२५ लाख गिगाबाइट) हुन्छ। यो भनेको करिब ३०० वर्षसम्म लगातार एचडी भिडियो चलाउन पुग्ने क्षमता हो।
न्युरोलिङ्क (Neuralink): एलन मस्कको कम्पनी ‘न्युरोलिङ्क’ ले पहिले नै बाँदरको दिमागमा चिप राखेर उसलाई आफ्नो सोचकै भरमा भिडियो गेम खेल्न सफल बनाइसकेको छ।
डिजिटल अमरत्व: यदि यो प्रविधि सफल भयो भने, मानिसको शरीर मरे पनि उसको याद र व्यक्तित्व कम्प्युटरमा ‘जीवित’ रहन सक्छ, जसलाई ‘डिजिटल इमोर्टालिटी’ भनिन्छ।
