हालै सार्वजनिक भएको एक तथ्याङ्कअनुसार अमेरिकाका अधिकांश किशोर-किशोरीहरूले होमवर्कदेखि मनका कुरा साट्न समेत च्याटजीपीटी र क्यारेक्टर डट एआई (Character.ai) जस्ता आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को प्रयोग गरिरहेका छन्। प्यु रिसर्च सेन्टरको सर्वेक्षणले १२ प्रतिशत युवाहरूले एआईलाई भावनात्मक सहारा वा सल्लाहका लागि प्रयोग गर्ने गरेको देखाएको छ, जुन संख्या करिब ३० लाख हुन आउँछ। यसरी एआईमाथि बढ्दो निर्भरताले एकातिर मानसिक स्वास्थ्यको जोखिम बढाएको छ भने अर्कोतिर नीति निर्माणमा सम्बन्धित युवाहरूलाई नै सहभागी नगराइएको भन्दै विज्ञहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

नीति नियम र वास्तविक जोखिम

एआईका कारण केही किशोर-किशोरीहरूले आत्महत्या गरेको भन्दै अभिभावकहरूले कम्पनीहरू विरुद्ध मुद्दा समेत दायर गरेका छन्। यसैलाई मध्यनजर गर्दै अमेरिकाका विभिन्न राज्यहरूमा दर्जनौँ नयाँ विधेयकहरू ल्याइएका छन्, जसले एआईबाट बालबालिकालाई जोगाउने लक्ष्य राखेका छन्। तर, यी नीतिहरू बनाउँदा विश्वविद्यालय, सरकार र एड्भोकेसी समूहहरूले सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने युवाहरूसँगै छलफल नगरेको आरोप अनुसन्धानकर्ताहरूको छ।

धेरै युवाहरूले आफ्ना अभिभावक वा साथीभाइलाई भन्न नसक्ने कुराहरू एआईसँग निर्धक्क राख्ने गरेका छन्। उनीहरू पढाइमा सहयोग लिनुका साथै डिप्रेसन र एन्जाइटी जस्ता समस्यामा पनि च्याटबोटको सल्लाह मान्न रुचाउँछन्। यस्तो अवस्थामा एआईले गम्भीर मानसिक स्वास्थ्यका संकेतहरू चिन्न नसक्ने र गलत सुझाव दिने डर सधैं रहन्छ।

विज्ञहरूका अनुसार सरकारले एआईमा प्रतिबन्ध लगाउने सोच बनाए पनि प्रविधिमा पोख्त युवाहरूले त्यसको विकल्प खोजिहाल्छन्। त्यसैले, प्रतिबन्ध मात्र लगाउनु भन्दा पनि युवाहरूलाई नै डिजाइन र नीति निर्माणमा सहभागी गराउनु पर्ने देखिन्छ। किशोर अवस्थामा एआईको प्रभावले उनीहरूको निर्णय क्षमता र सोचाइमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरामा गम्भीर हुनुपर्ने समय आएको छ।