काठमाडौं, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को प्रयोग विश्वभर तीव्र गतिमा बढिरहेको छ। विद्यालयका विद्यार्थीदेखि व्यवसायी, पत्रकार, अनुसन्धानकर्ता र सरकारी कर्मचारीसम्मले दैनिक काममा च्याटजीपीटीजस्ता एआई उपकरणको प्रयोग गरिरहेका छन्। तर अधिकांश प्रयोगकर्ताले अझै पनि च्याटजीपीटीलाई सामान्य प्रश्न सोध्ने साधनका रूपमा मात्र प्रयोग गरिरहेका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार सही तरिकाले निर्देशन (Prompt) दिन सकिएमा च्याटजीपीटीले सामान्य च्याटबोटको सीमाभन्दा धेरै माथि पुगेर व्यक्तिगत सहायक, विश्लेषक, सम्पादक, शिक्षक तथा रणनीतिक सल्लाहकारको भूमिका निभाउन सक्छ।

केही विशेष ‘प्रम्प्ट कोड’ वा ‘सिकरेट कमान्ड’ छन्। यिनले च्याटजीपीटीलाई फरक ढंगले सोच्न, उत्तर दिन र प्रयोगकर्ताको आवश्यकता अनुसार आफूलाई अनुकूल बनाउन मद्दत गर्छन्। यद्यपि यी वास्तविक कम्प्युटर कोड होइनन्, बरु एआईलाई विशेष प्रकारको निर्देशन दिने शैली हुन्। प्रयोगकर्ताले आफ्नो प्रश्नअघि वा प्रश्नसँगै यस्ता कमान्डहरू राखेमा नतिजा उल्लेखनीय रूपमा फरक आउन सक्छ।

यस्ता लोकप्रिय कमान्डमध्ये पहिलो हो /human। धेरै प्रयोगकर्ताले च्याटजीपीटीको उत्तर कहिलेकाहीँ अत्यधिक औपचारिक, यान्त्रिक वा पाठ्यपुस्तकजस्तो लाग्ने गुनासो गर्छन्। यस्तो अवस्थामा /human प्रयोग गर्दा एआईलाई मानवजस्तै प्राकृतिक र संवादात्मक शैली अपनाउन संकेत मिल्छ। उदाहरणका लागि, कुनै व्यक्तिले “मलाई जन्मदिनको शुभकामना सन्देश लेखिदेऊ” भनेर मात्र सोध्यो भने सामान्य उत्तर आउन सक्छ। तर “/human मलाई साथीका लागि भावनात्मक जन्मदिन सन्देश लेखिदेऊ” भनियो भने उत्तर बढी आत्मीय, भावनात्मक र जीवन्त बन्न सक्छ। सामग्री लेखन, सामाजिक सञ्जाल पोस्ट, व्यक्तिगत इमेल वा प्रेरणादायी भाषण तयार गर्दा यो शैली विशेष उपयोगी मानिन्छ।

दोस्रो चर्चित कमान्ड हो L10। नयाँ विषय सिक्न खोज्नेहरूका लागि यो निकै प्रभावकारी उपकरण मानिएको छ। L10 को अर्थ जटिल विषयलाई १० वर्षको बालबालिकाले समेत बुझ्ने गरी सरल भाषामा व्याख्या गर्नु हो। उदाहरणका लागि, “क्वान्टम कम्प्युटिङ के हो?” भन्ने प्रश्न सामान्य रूपमा सोध्दा प्राविधिक शब्दावलीले भरिएको उत्तर आउन सक्छ। तर “L10: क्वान्टम कम्प्युटिङ के हो?” भनेर सोध्दा एआईले कठिन वैज्ञानिक अवधारणालाई दैनिक जीवनका उदाहरण प्रयोग गरेर सरल रूपमा बुझाउन प्रयास गर्छ। विद्यार्थी, शिक्षक तथा नयाँ सीप सिक्न चाहने व्यक्तिहरूका लागि यो शैली विशेष रूपमा उपयोगी देखिएको छ। जटिल आर्थिक नीति, स्वास्थ्य विज्ञान, डेटा विश्लेषण वा कानुनी विषयलाई पनि यसरी सरल भाषामा बुझ्न सकिन्छ।

तेस्रो शक्तिशाली कमान्ड हो Kill Critic। सामान्यतया एआईले प्रयोगकर्ताको विचारलाई समर्थन गर्ने वा सहयोग गर्ने उत्तर दिन्छ। तर व्यवसाय, अनुसन्धान वा परियोजना विकासका क्रममा केवल समर्थन मात्र पर्याप्त हुँदैन। कमजोरी पहिचान गर्न सक्नु पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ। Kill Critic प्रयोग गर्दा एआईलाई विचारको कठोर समीक्षकको भूमिका निर्वाह गर्न निर्देशन दिइन्छ। उदाहरणका लागि, कसैले “म काठमाडौंमा केवल अनलाइन अर्डरमा आधारित कफी व्यवसाय सुरु गर्न चाहन्छु” भन्ने योजना प्रस्तुत गरेपछि Kill Critic प्रयोग गरियो भने एआईले सम्भावित जोखिम, प्रतिस्पर्धा, वितरण चुनौती, ग्राहक व्यवहार र आर्थिक जोखिमजस्ता पक्षको विश्लेषण गर्न सक्छ। यसले प्रयोगकर्तालाई आफ्नो योजना अझ मजबुत बनाउन मद्दत गर्छ। स्टार्टअप, अनुसन्धान प्रस्ताव, व्यापार योजना तथा नीतिगत दस्तावेज तयार गर्दा यो शैली निकै उपयोगी मानिन्छ।

निर्णय लिनुपर्ने अवस्थामा प्रयोग हुने अर्को कमान्ड हो Alt 3। धेरै मानिस कुनै समस्याको एउटै समाधानमा सीमित हुन्छन्, जसले विकल्पहरूको सम्भावना घटाउँछ। Alt 3 ले एआईलाई एउटै प्रश्नका तीन फरक दृष्टिकोण वा समाधान प्रस्तुत गर्न प्रेरित गर्छ। उदाहरणका लागि, कसैले “म आफ्नो आम्दानी बढाउन चाहन्छु” भनेपछि Alt 3 प्रयोग गरियो भने एआईले पहिलो विकल्पका रूपमा नयाँ सीप सिकेर जागिर उन्नति गर्ने उपाय, दोस्रो विकल्पका रूपमा साइड बिजनेस सुरु गर्ने उपाय र तेस्रो विकल्पका रूपमा लगानीमार्फत आम्दानी बढाउने रणनीति प्रस्तुत गर्न सक्छ। यसरी प्रयोगकर्ताले एउटै समस्यालाई विभिन्न कोणबाट हेर्न पाउँछ। करियर छनोट, व्यवसाय विस्तार, अध्ययन योजना तथा व्यक्तिगत निर्णयहरूमा यो विधि प्रभावकारी देखिएको छ।

पाँचौँ र सबैभन्दा गहिरो विश्लेषणात्मक कमान्डका रूपमा Extend Think लाई लिइन्छ। आजको सूचना प्रवाहको युगमा धेरै मानिसलाई सतही जानकारी मात्र पर्याप्त हुँदैन। उनीहरू कारण, प्रभाव, तथ्याङ्क र दीर्घकालीन परिणामसमेत बुझ्न चाहन्छन्। Extend Think ले एआईलाई विषयवस्तुको गहिरो तहमा पुगेर विश्लेषण गर्न प्रेरित गर्छ। उदाहरणका लागि, “नेपालमा विद्युतीय सवारी साधनको भविष्य कस्तो छ?” भन्ने प्रश्न सामान्य रूपमा सोध्दा छोटो उत्तर आउन सक्छ। तर Extend Think प्रयोग गर्दा एआईले सरकारी नीति, पूर्वाधार, ऊर्जा उत्पादन, आयात खर्च, वातावरणीय प्रभाव, अन्तर्राष्ट्रिय बजार प्रवृत्ति तथा सम्भावित चुनौतीहरूको विस्तृत विश्लेषण गर्न सक्छ। अनुसन्धानकर्ता, पत्रकार, नीति निर्माता तथा गम्भीर अध्ययन गर्ने व्यक्तिहरूका लागि यो शैली अत्यन्त उपयोगी मानिन्छ।

प्रविधि विज्ञहरूका अनुसार यस्ता कमान्डहरू कुनै जादुई सूत्र भने होइनन्। च्याटजीपीटीको गुणस्तर मुख्य रूपमा प्रयोगकर्ताले दिएको निर्देशनको स्पष्टतामा निर्भर हुन्छ। तर यस्ता संरचित प्रम्प्टहरूले एआईलाई अपेक्षित भूमिकामा छिटो लैजान मद्दत गर्छन्। वास्तवमा, आधुनिक एआई प्रयोगको सफलता केवल प्रश्न सोध्न जान्नुमा होइन, सही प्रश्न सोध्न जान्नुमा निर्भर हुन्छ।

विश्वभर ‘प्रम्प्ट इन्जिनियरिङ’ नामक नयाँ सीपको चर्चा बढ्दै गएको छ। ठूला कम्पनीहरूले समेत आफ्ना कर्मचारीलाई एआईसँग प्रभावकारी संवाद गर्ने तालिम दिन थालेका छन्। किनकि एउटै एआईबाट फरक-फरक गुणस्तरको नतिजा प्राप्त हुनुमा प्रयोग गरिएको प्रम्प्टको भूमिका निर्णायक हुन्छ। राम्रो प्रम्प्टले समय बचत गर्छ, गुणस्तरीय सामग्री उत्पादन गर्छ र निर्णय प्रक्रियालाई समेत प्रभावकारी बनाउँछ।

नेपालमा पनि विद्यार्थी, पत्रकार, व्यवसायी तथा सामग्री निर्माता समुदायबीच च्याटजीपीटीको प्रयोग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। धेरैले यसलाई नोट तयार गर्न, रिपोर्ट लेख्न, सामाजिक सञ्जाल सामग्री बनाउन, व्यवसायिक योजना तयार गर्न तथा अध्ययन अनुसन्धानका लागि प्रयोग गरिरहेका छन्। यस्ता अवस्थामा /human, L10, Kill Critic, Alt 3 र Extend Think जस्ता शैलीहरूले प्रयोगकर्तालाई अझ प्रभावकारी नतिजा प्राप्त गर्न सहयोग गर्न सक्छन्।

विशेषज्ञहरू भने एआईबाट प्राप्त जानकारीलाई अन्तिम सत्यका रूपमा स्वीकार नगर्न सुझाव दिन्छन्। एआईले कहिलेकाहीँ त्रुटिपूर्ण वा अपूर्ण जानकारी दिन सक्ने भएकाले तथ्य जाँच र मानवीय समीक्षा आवश्यक रहने उनीहरूको भनाइ छ। तथापि, सही तरिकाले प्रयोग गर्न सकिएमा यस्ता प्रम्प्टहरू आधुनिक डिजिटल युगका शक्तिशाली उपकरण बन्न सक्ने विश्वास गरिएको छ।

प्रविधिको तीव्र विकाससँगै एआई अब केवल भविष्यको कुरा होइन, वर्तमानको आवश्यकता बनिसकेको छ। त्यसैले च्याटजीपीटीलाई सामान्य प्रश्न–उत्तरको साधनका रूपमा मात्र सीमित नराखी स्मार्ट निर्देशनमार्फत यसको पूर्ण क्षमता उपयोग गर्न सकिएमा अध्ययन, व्यवसाय, सञ्चार तथा सिर्जनात्मक कार्यहरूमा उल्लेखनीय सुधार ल्याउन सकिने विज्ञहरूको निष्कर्ष छ।