काठमाडौं – मुलुकको समग्र अर्थतन्त्रमा देखिएको गहिरो मन्दीका कारण काठमाडौं उपत्यकासहित देशैभरका साना तथा मझौला व्यवसायीहरू यतिबेला अत्यन्तै कठिन अवस्थाबाट गुज्रिरहेका छन्। बजारमा उपभोक्ताको चहलपहल शून्यप्रायः छ भने दैनिक कारोबारमा भारी गिरावट आएको छ। एकातिर आम्दानीको स्रोत सुक्दै जानु र अर्कातिर चर्को घरभाडाको बोझ थपिँदै जानुले धेरै व्यवसायीहरू पसल बन्द गर्ने वा व्यवसायबाटै पलायन हुने स्थितिमा पुगेका छन्।
व्यापारमा ह्रास र घरभाडाको ‘सास्ती’
पछिल्लो समय काठमाडौंका मुख्य बजार क्षेत्रहरूमा पनि ग्राहकको अभावमा व्यापारीहरूले सामान बेच्न सकेका छैनन्। महिनाभरिको आम्दानीले सटरको भाडा तिर्न समेत मुस्किल पर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ। यसैबीच, कतिपय घरबेटीहरूले मन्दीको परिस्थितिलाई वास्तै नगरी समयमै भाडा तिर्न दबाब दिने र भाडा नपाए पसल नै खाली गर्न लगाउने जस्ता अमानवीय हर्कतहरू देखाइरहेका छन्। व्यवसायीहरूका अनुसार, घरबेटीहरूको यस्तो ‘दादागिरी’ ले गर्दा पसल चलाउने वातावरण बिग्रिँदै गएको छ।
मन्दी र राज्यको मौनता
आर्थिक मन्दीको प्रत्यक्ष असर निजी क्षेत्रका साना व्यवसायीहरूमा परेको छ। एकातिर बैंकको ब्याजदरको मार, अर्कोतिर बजारमा तरलताको अभाव र उपभोक्ताको क्रयशक्तिमा आएको ह्रासले व्यवसायलाई थला पारेको छ। यस्तो अवस्थामा राज्यले कुनै राहत वा सहुलियतको प्याकेज नल्याउँदा व्यवसायीहरू थप निरुत्साहित बनेका छन्। केही व्यवसायीहरूले राज्यले कम्तीमा पनि घरभाडा नियमन गर्ने र घरबेटी-व्यापारीबीच सहजीकरण गरिदिने हो भने केही राहत हुने बताउँछन्।
पलायनको बढ्दो जोखिम
धेरै व्यवसायीहरू अहिले ऋण काढेर भए पनि सटरको भाडा तिरिरहेका छन्, तर यो अवस्था लामो समयसम्म नटिक्ने निश्चित छ। सटरको चाबी घरबेटीलाई बुझाएर व्यवसायबाट बाहिरिनेहरूको संख्या दिन प्रतिदिन बढ्दो छ। घरबेटीको कठोर व्यवहार र व्यवसायमा भएको लगातारको नोक्सानीले हजारौं व्यवसायीहरू मानसिक तनावमा छन्। सरोकारवाला निकायहरूले समयमै ध्यान नदिने हो भने काठमाडौंका व्यापारिक केन्द्रहरू खाली हुने र स्वरोजगार बनेका हजारौं युवाहरू बेरोजगार भई विदेश पलायन हुनुपर्ने बाध्यता बढ्ने स्पष्ट देखिन्छ।
