काठमाडौं । आर्थिक वर्षको अन्तिम चरणमा संघीय सरकारको राजस्व संकलनमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ। पछिल्लो तीन दिनमै सरकारको राजस्व प्रणालीमा ५० अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी रकम संकलन भएको छ।
महालेखा नियन्त्रक कार्यालयको तथ्यांकअनुसार बिहीबार १६ अर्ब ५० करोड, बुधबार २१ अर्ब १७ करोड र मंगलबार १२ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ राजस्व उठेको छ। आर्थिक वर्षको अन्तिम समयमा कर तथा अन्य राजस्व भुक्तानी बढ्ने भएकाले यस अवधिमा संकलन उच्च हुने गरेको छ।
यद्यपि, वर्षको अन्त्यमा देखिएको तीव्र संकलनले समग्र राजस्व वृद्धिदरमा ठूलो सुधार ल्याउन सकेको छैन। पछिल्लो आर्थिक वर्षमा संघीय सरकारको राजस्व वृद्धि करिब ५ प्रतिशतमा सीमित भएको छ, जुन विगतको औसत वृद्धिदरको तुलनामा निकै कमजोर हो।
गत आर्थिक वर्षको यही तीन दिनमा करिब ६४ अर्ब रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको थियो। यस वर्ष सो अवधिको संकलन घटेकाले वार्षिक वृद्धिदरमा समेत दबाब परेको देखिन्छ।
राजस्व वृद्धिमा देखिएको सुस्तता
नेपालमा विगतमा राजस्व संकलन उच्च दरमा बढ्दै आएको थियो। आर्थिक वर्ष २०६८/६९ देखि २०७८/७९ सम्मको १० वर्षमा औसत राजस्व वृद्धिदर करिब १७ प्रतिशत रहेको थियो।
तर पछिल्ला वर्षमा यस्तो वृद्धिदर लगातार कमजोर हुँदै गएको छ। आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा ७ प्रतिशत र २०८१/८२ मा ९ प्रतिशत रहेको राजस्व वृद्धि पछिल्लो वर्ष ५ प्रतिशतमा सीमित भएको हो।
आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा भने राजस्व वृद्धिमा पहिलो ठूलो दबाब देखिएको थियो। त्यस वर्ष अघिल्लो वर्षको तुलनामा राजस्व घटेको थियो।
केही वर्षमा मात्रै घटेको थियो राजस्व
अर्थ मन्त्रालयको तथ्यांकअनुसार २००८ सालपछिका दशकहरूमा केही सीमित आर्थिक वर्षमा मात्रै अघिल्लो वर्षको तुलनामा कम राजस्व संकलन भएको देखिन्छ।
आर्थिक वर्ष २०१०/११, २०१४/१५, २०१८/१९ र २०२४/२५ मा अघिल्लो वर्षभन्दा कम राजस्व उठेको थियो। कोभिड प्रभावित आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा भने अघिल्लो वर्षकै हाराहारीमा राजस्व संकलन भएको थियो।
कोभिडपछिका दुई आर्थिक वर्षमा भने राजस्व वृद्धिदर क्रमशः १६ प्रतिशत र १४ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो। तर त्यसपछि आर्थिक गतिविधिमा आएको सुस्तता, आयातमा कमी र व्यवसायिक कारोबार घट्दा राजस्व वृद्धिदर कमजोर बनेको देखिन्छ।
पछिल्लो अवस्थाले देखाएको संकेत
अन्तिम समयमा हुने ठूलो राजस्व संकलनले सरकारको नगद प्रवाहमा राहत दिए पनि दीर्घकालीन रूपमा राजस्व वृद्धि बलियो बनाउन उत्पादन, व्यापार र आर्थिक गतिविधिमा सुधार आवश्यक देखिएको छ।
मुख्य तथ्यांक:
- पछिल्लो ३ दिनको राजस्व संकलन: ५० अर्ब १० करोड रुपैयाँभन्दा बढी
- बिहीबार: १६ अर्ब ५० करोड
- बुधबार: २१ अर्ब १७ करोड
- मंगलबार: १२ अर्ब ४३ करोड
- पछिल्लो आर्थिक वर्षको राजस्व वृद्धिदर: ५ प्रतिशत
- २०६८/६९–२०७८/७९ औसत वृद्धिदर: १७ प्रतिशत
- २०८०/८१ वृद्धिदर: ७ प्रतिशत
- २०८१/८२ वृद्धिदर: ९ प्रतिशत
