काठमाडौँ । इरान र अमेरिका बीचको उच्चस्तरीय वार्ता बिना कुनै ठोस सहमति टुंगिएको छ, जसले जारी दुई साताको युद्धविराम अवधिमा थप अनिश्चितता पैदा गरेको छ। पाकिस्तानको इस्लामाबादमा सम्पन्न वार्तामा दुवै पक्षले एकअर्कामाथि दोषारोपण गरेका छन्।
इरानका प्रमुख वार्ताकार तथा संसदका सभामुख मोहम्मद बगेर गालिबाफले वार्ता असफल हुनुमा अमेरिकालाई जिम्मेवार ठहर गर्दै इरानले ‘भविष्यमुखी’ प्रस्तावहरू अघि सारे पनि अमेरिकाले विश्वास जित्न नसकेको बताए। इरानी पक्षले अमेरिकाले अनुचित माग राखेको आरोप समेत लगाएको छ।
अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरेका उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले भने इरानले परमाणु हतियार विकास नगर्ने स्पष्ट प्रतिबद्धता जनाउन अस्वीकार गर्नु नै वार्ता निष्कर्षमा नपुग्नुको मुख्य कारण भएको बताएका छन्। उनले इरानका लागि यो अवस्था अझ प्रतिकूल हुन सक्ने चेतावनी दिए।
सन् १९७९ को इरानी क्रान्तिपछि दुवै देशबीच यस स्तरको प्रत्यक्ष वार्ता पहिलो पटक भएको हो। वार्ताले इरानको आणविक कार्यक्रम र रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुजजस्ता विषयमा गहिरो मतभेद रहेको स्पष्ट पारेको छ।
यसैबीच, विश्वको करिब पाँचौं हिस्सा तेल आपूर्ति हुने स्ट्रेट अफ होर्मुजमा अवरोधका कारण विश्वव्यापी ऊर्जा संकट गहिरिँदै गएको छ। यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजार तथा शेयर बजारमा समेत प्रभाव पारेको छ।
पाकिस्तानले भने कूटनीतिक संवादलाई निरन्तरता दिन र युद्धविराम कायम राख्न दुवै पक्षलाई आग्रह गरेको छ। पाकिस्तानी विदेशमन्त्री इशाक दारले युद्धविराम भंग भए पुनः द्वन्द्व चर्किन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
मुख्य विवादका विषयहरू
१. इरानको आणविक कार्यक्रम
अमेरिका इरानले परमाणु हतियार नबनाउने स्पष्ट र लागू गर्न सकिने प्रतिबद्धता चाहन्छ। इरानले भने आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि मात्र भएको दाबी गर्दै प्रतिबन्ध हटाइए सीमितता स्वीकार गर्न सकिने संकेत दिएको छ।
२. स्ट्रेट अफ होर्मुजको नियन्त्रण
इरानले जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजबाट शुल्क उठाउने प्रस्ताव गरेको छ भने अमेरिका यसलाई निःशुल्क र खुला राख्नुपर्ने अडानमा छ। जलमार्गमा अवरोध हुँदा विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा ठूलो असर परेको छ।
३. क्षेत्रीय युद्धविरामको विस्तार
इरानले लेबनानसम्म युद्धविराम विस्तार गर्न चाहेको छ, तर अमेरिका र इजरायल यसमा सहमत देखिएका छैनन्। यसले क्षेत्रीय तनाव अझ जटिल बनेको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार वार्ता निष्कर्षमा नपुगे पनि कूटनीतिक प्रयास पूर्ण रूपमा समाप्त भएको छैन। आगामी दिनमा परोक्ष रूपमा संवाद जारी रहने सम्भावना रहेको छ।
