काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो महिना साउनमा नेपालको आयात ३१.०४ प्रतिशतले बढेर एक खर्ब ८७ अर्ब ४४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही महिनामा नेपालले एक खर्ब ४३ अर्ब रुपैयाँ बराबरको वस्तु आयात गरेको थियो।

भन्सार विभागको तथ्यांकअनुसार साउनमा वैदेशिक व्यापार कुल दुई खर्ब २६ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। यसमध्ये आयातको हिस्सा ८२.८९ प्रतिशत रहेको छ भने व्यापार घाटा एक खर्ब ४८ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

साउनमा आयात बढे पनि प्रमुख वस्तुको परिमाण र आयात मूल्यबीच भने फरक तस्वीर देखिएको छ। प्रमुख आयातित वस्तुमध्ये धेरैको परिमाण घट्दा पनि मूल्यका कारण आयात रकम बढेको देखिन्छ। यसले आयात रकममा आएको वृद्धि पूर्ण रूपमा आन्तरिक बजारको खपत विस्तारबाट मात्र भएको भन्न नसकिने संकेत गर्छ।

तथ्यांकको विस्तृत विश्लेषणअनुसार बढी रकम बाहिरिने १६ प्रमुख वस्तुको आयात रकम करिब ७९ अर्ब ६४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल आयातको करिब ४२.५९ प्रतिशत हो। ती वस्तुको आयात रकम अघिल्लो वर्षको साउनको तुलनामा ४२ प्रतिशतले बढेको देखिन्छ।

सोयाबिन तेल सबैभन्दा ठूलो आयात

साउनमा सबैभन्दा बढी रकम कच्चा सोयाबिन तेल आयातमा बाहिरिएको छ। यसको आयात १८ अर्ब ४० करोड ४२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। परिमाण ५१.३५ प्रतिशतले बढ्दा आयात मूल्य भने ७०.२६ प्रतिशतले बढेको छ। प्रशोधनपछि पुनःनिर्यात हुने वनस्पति तेलले नेपालको आयात तथा निर्यात दुवैमा ठूलो प्रभाव पारेको देखिन्छ।

नेपालले साउनमा प्रशोधित सोयाबिन तेल मात्रै करिब १७ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँ बराबर निर्यात गरेको थियो। यसले वनस्पति तेलको आयात–प्रशोधन–निर्यात चक्रले वैदेशिक व्यापारको तथ्यांकमा ठूलो हिस्सा ओगटेको देखाउँछ।

डिजेलको आयात बढ्यो, तर निर्माणसँग जोडिने कच्चा पदार्थ घट्यो

डिजेलको परिमाणात्मक आयात ५८.६९ प्रतिशतले बढेर एक लाख ३ हजार ३९६ केएल पुगेको छ। यसको आयात मूल्य १३५.३१ प्रतिशतले बढेर १३ अर्ब ८५ करोड ४५ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

तर अर्कोतर्फ निर्माण तथा उत्पादन क्षेत्रमा प्रयोग हुने हट रोल फलाम तथा स्टिलको आयात परिमाण ५३.१२ प्रतिशतले घटेको तथ्यांकले देखाउँछ। यसले डिजेल आयातको वृद्धिलाई निर्माण क्षेत्रको विस्तारसँग मात्र जोडेर व्याख्या गर्न पर्याप्त आधार नहुने देखिन्छ।

ग्यास अभावकै बीच उच्च आयात

साउनमा बजारमा एलपीजी ग्यासको अभाव देखिए पनि तथ्यांकअनुसार ग्यासको आयात भने बढेको छ। एलपीजीको परिमाणात्मक आयात २९.३७ प्रतिशतले बढेर ५ करोड ७३ लाख किलोग्रामभन्दा बढी पुगेको छ।

मूल्य वृद्धिसमेत जोडिँदा ग्यासको कुल आयात मूल्य ८१.४९ प्रतिशतले बढेर ८ अर्ब ४६ करोड ९२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ।

यसले बजारमा देखिएको अभाव आयातको कुल परिमाणसँग मात्र सम्बन्धित नभई वितरण, मौज्दात व्यवस्थापन वा आपूर्ति शृंखलासँग समेत जोडिएको हुन सक्ने प्रश्न उठाएको छ।

पेट्रोल, सुन, स्मार्टफोन र औषधिमा पनि उस्तै प्रवृत्ति

पेट्रोलको परिमाणात्मक आयात १६.८६ प्रतिशतले घटे पनि यसको आयात मूल्य १९.२५ प्रतिशतले बढेको छ। त्यस्तै, सुनको आयात परिमाण ५० प्रतिशतले घट्दा मूल्य भने ३३.६६ प्रतिशतले मात्र घटेको देखिन्छ।

स्मार्टफोनको आयात संख्या १४.७० प्रतिशतले घटे पनि आयात मूल्य १३.४१ प्रतिशतले बढेको छ। औषधिको परिमाणात्मक आयात ११.७६ प्रतिशतले घट्दा यसको आयात मूल्य भने करिब ४५ प्रतिशतले बढेको तथ्यांक छ।

यस्तै, युरिया मलको आयात परिमाण ६.३१ प्रतिशतले मात्र बढ्दा आयात रकम भने ९० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ।

आयात रकमको वृद्धि नै खपत वृद्धि होइन

साउनको समग्र तथ्यांकले आयातमा उल्लेख्य वृद्धि देखाए पनि यसलाई सीधै बजारको माग र उपभोग बढेको संकेतका रूपमा लिन सकिने अवस्था छैन। प्रमुख वस्तुको ठूलो हिस्सामा आयात परिमाण घट्दा पनि रकम बढेको देखिन्छ।

अर्कोतर्फ कच्चा सोयाबिन तेलजस्ता वस्तुको आयात वृद्धि प्रशोधन र पुनःनिर्यातसँग समेत जोडिएको छ। प्रशोधित सोयाबिन तेलको निर्यातले साउनमा नेपालको कुल निर्यात वृद्धिमा ठूलो योगदान दिएको छ।

त्यसैले साउनमा आयात रकम ३१ प्रतिशतले बढ्नुमा अन्तर्राष्ट्रिय मूल्य, महँगा वस्तुको आयात, प्रशोधन तथा पुनःनिर्यातका लागि हुने आयात र केही वस्तुको परिमाणात्मक वृद्धि जस्ता कारणको प्रभाव देखिन्छ। उपलब्ध तथ्यांकले आयात रकम बढेको पुष्टि गरे पनि त्यसको सम्पूर्ण वृद्धि वास्तविक आन्तरिक खपतबाटै भएको निष्कर्ष भने निकाल्न सकिँदैन।