नेपालको स्वास्थ्य सेवाको मेरुदण्ड मानिने रेजिडेन्ट डाक्टरहरू आफ्नै कार्यस्थलमा गम्भीर श्रम शोषणको सिकार भइरहेका छन्। बिरामीको ज्यान जोगाउन अहोरात्र खटिने यी चिकित्सकहरू अत्यधिक कार्यभार, निद्राको अभाव र मानसिक तनावले थलिएका हुन्। शिक्षण अस्पतालहरूले उनीहरूलाई ‘विद्यार्थी’ को बिल्ला भिराएर प्रचलित श्रम कानुनभन्दा बाहिर राख्दै दैनिक २४ देखि ३६ घण्टासम्म लगातार काममा खटाउने गरेका छन्।
नेपालको संविधान (२०७२) को धारा ३४ ले प्रत्येक श्रमिकलाई उचित श्रम अभ्यास र पारिश्रमिकको हक ग्यारेन्टी गरे पनि रेजिडेन्ट डाक्टरहरूको हकमा यसको धज्जी उडाइएको छ। श्रम ऐन २०७४ ले हप्तामा ४८ घण्टाभन्दा बढी काम गराउन नपाइने र बढी काम गराएमा डेढ गुणा बढी ओभरटाइम भत्ता दिनुपर्ने स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ। तर, रेजिडेन्ट डाक्टरहरू भने हप्तामा ८० देखि १०० घण्टासम्म विना कुनै अतिरिक्त भत्ता र साप्ताहिक बिदा दास सरह खटिन बाध्य छन्।
बिरामीको सुरक्षामा समेत गम्भीर खेलबाड
अस्पतालहरूले रेजिडेन्ट डाक्टरहरूलाई सस्तो श्रमको स्रोत (Cheap Labor) का रूपमा प्रयोग गर्दा यसको प्रत्यक्ष असर स्वास्थ्य सेवामा परेको छ। लगातार ३० घण्टासम्म नसुतेका डाक्टरहरूले ओ.पि.डि., आई.सी.यु. र शल्यक्रिया कक्षमा काम गर्दा बिरामीको उपचारमा गम्भीर त्रुटि हुने जोखिम बढेको छ। ‘सिक्ने समयमा दुःख गर्नुपर्छ’ भन्ने भावनात्मक तर्क अघि सारेर अस्पताल प्रशासनहरूले चिकित्सकहरूको आधारभूत मानव अधिकार र स्वास्थ्य सुरक्षाको खिल्ली उडाइरहेका छन्।
यो आधुनिक चिकित्सा शिक्षाको कलंकलाई रोक्न अब नेपाल मेडिकल काउन्सिल र श्रम विभागले अस्पतालहरूको कडा अनुगमन गर्नुपर्ने देखिन्छ। रेजिडेन्ट डाक्टरहरूको कार्यघण्टा हप्तामा अधिकतम ६० घण्टा तोकेर ‘पोस्ट-कल अफ’ (काम पछिको बिदा) अनिवार्य नगरेसम्म गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवाको कल्पना गर्नु निरर्थक हुने विज्ञहरू बताउँछन्।
