काठमाडौं । सात महिनादेखि जारी अमेरिका–इरान युद्ध अन्त्यका लागि दुवै पक्षबीच कूटनीतिक प्रयास फेरि अघि बढेको छ। सोमबार अमेरिका र इरानका अधिकारीहरूले मध्यस्थकर्तासँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरेका छन्।
रोयटर्सका अनुसार पछिल्लो संवाद संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाका क्रममा इरानले अघि सारेको सातदिने युद्धविराम प्रस्तावको संशोधित स्वरूपमा केन्द्रित छ। वार्तामा कतारका मध्यस्थकर्ताको भूमिका रहेको बताइएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसअघि इरानको प्रस्ताव अस्वीकार गरेको बताएका थिए। तर सोमबार उनले अमेरिकी अधिकारीहरूले मध्यस्थकर्तामार्फत इरानी पक्षसँग सम्पर्क गरिरहेको पुष्टि गरेका छन्। ट्रम्पले यसै साता थप छलफल हुने संकेतसमेत दिएका छन्।
इरानको सातदिने प्रस्ताव के हो?
इरानले अघि सारेको प्रस्तावमा सात दिनभित्र युद्धविराम गर्ने र त्यसपछि व्यापक वार्ता अघि बढाउने योजना छ। प्रस्तावमा इरान तथा लेबननमा जारी शत्रुता रोक्ने, इरानको रोक्का सम्पत्ति फुकुवा गर्ने, इरानी तेलमाथिका प्रतिबन्ध हटाउने तथा इरानी बन्दरगाहमाथिको अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउने विषय समेटिएका छन्।
यसको बदलामा इरानले विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा तथा व्यापारिक मार्गमध्ये एक स्ट्रेट अफ हर्मुज पुनः खोल्ने प्रस्ताव गरेको छ। साथै इरानको आणविक कार्यक्रमबारे वार्ता पुनः सुरु गर्ने विषय पनि प्रस्तावमा समेटिएको छ।
इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघ्चीले अमेरिकाबाट प्रस्तावबारे औपचारिक जवाफको प्रतीक्षा गरिरहेको बताएका छन्। उनका अनुसार हर्मुज पुनः खोल्ने विषय इरानले राखेका सर्त पूरा भएपछि मात्रै अघि बढ्नेछ। उनले युद्धको समाधान वार्तामार्फत खोजिनुपर्ने धारणा दोहोर्याएका छन्।
दुई युद्धविराम यसअघि पनि असफल
अमेरिका र इरानबीच यसअघि अप्रिल र जुनमा मध्यस्थताको प्रयासबाट युद्धविराम भएको थियो। तर दुवै युद्धविराम लामो समय टिक्न सकेनन्। त्यसपछि पुनः सैन्य तनाव बढ्दै गएर युद्ध जारी रह्यो।
पछिल्लो प्रयासमा भने दुवै पक्षले प्रत्यक्ष वार्ताभन्दा मध्यस्थकर्तामार्फत संवाद अघि बढाइरहेका छन्। संशोधित सातदिने प्रस्तावमा सहमति जुटाउन कतारका मध्यस्थकर्ताले अमेरिकी र इरानी पक्षसँग छुट्टाछुट्टै छलफल गरिरहेका छन्।
हर्मुज र विश्व अर्थतन्त्रमा प्रभाव
युद्धका कारण स्ट्रेट अफ हर्मुजमा यातायात अवरोध हुँदा विश्व ऊर्जा बजारमा दबाब परेको छ। रोयटर्सका अनुसार मंगलबार ब्रेन्ट कच्चा तेलको नोभेम्बर फ्युचर्स मूल्य १.७१ डलर बढेर प्रतिब्यारेल १०६.९९ डलर पुगेको थियो। युद्ध र हर्मुजको अवस्थाले विश्व तेल आपूर्तिसम्बन्धी चिन्ता कायम राखेको छ।
यद्यपि पछिल्ला साताहरूमा कतारसँग सम्बन्धित केही एलएनजी जहाजको हर्मुजमार्फत आवागमन बढेको देखिएको रोयटर्सले जनाएको छ। यसले जलमार्गमा केही व्यापारिक गतिविधि पुनः सुरु भएको संकेत गरे पनि समग्र सुरक्षा अवस्था अझै संवेदनशील रहेको छ।
अहिलेको संवादबाट युद्धविराममा सहमति हुने निश्चित भइसकेको छैन। अमेरिकी र इरानी पक्षका अडानबीच अझै महत्वपूर्ण अन्तर रहेको अवस्थामा मध्यस्थकर्तामार्फत भइरहेको पछिल्लो वार्ताले त्यो अन्तर घटाउन सक्छ कि सक्दैन भन्ने विषय आगामी छलफलमा निर्भर हुनेछ।
