अन्तरिक्ष विज्ञान। नासाको शक्तिशाली हबल स्पेस टेलिस्कोपले अन्तरिक्षको अनन्त गहिराइमा एउटा यस्तो दुर्लभ र ‘अचम्मको दुर्घटना’ कैद गरेको छ, जसले वैज्ञानिक जगतलाई नै स्तब्ध र भावुक बनाएको छ। अर्बौँ वर्षदेखि सौर्यमण्डलको बाहिरी घेरामा घुमिरहेको एउटा विशाल पुच्छ्रेतारा (Comet) एकाएक टुक्रा-टुक्रा भएर नष्ट भइरहेको ‘रियल-टाइम’ दृश्य पहिलोपटक यति स्पष्ट रूपमा देखिएको हो। एउटा विशाल आकाशीय पिण्डको यसरी अन्त्य भएको दृश्य खिच्न पाउनु खगोल विज्ञानको इतिहासमै एउटा ठूलो उपलब्धि र उत्तिकै दुर्लभ घटना मानिएको छ। यस पुच्छ्रेताराको अन्तिम क्षणका तस्बिरहरूले ब्रह्माण्ड जति विशाल छ, उति नै अनिश्चित र परिवर्तनशील छ भन्ने तथ्यलाई पुनः पुष्टि गरिदिएको छ।

अर्बौँ वर्षको यात्रा र एउटा दुःखद अन्त्य

वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो पुच्छ्रेतारा हाम्रो सौर्यमण्डलको उत्पत्ति कालदेखि नै अस्तित्वमा थियो। बरफ, धुलो र ग्यासले बनेको यो पिण्डले लामो समयदेखि सूर्यको परिक्रमा गरिरहेको थियो। तर, सूर्यको नजिक पुग्दा बढ्दो तापक्रम र गुरुत्वाकर्षणको तीव्र दबाबका कारण यसको केन्द्र (Nucleus) सहन नसक्ने गरी फुट्न पुग्यो। हबल टेलिस्कोपले कैद गरेका तस्बिरहरूमा यो पुच्छ्रेतारा स-साना हिउँका ढिक्काहरूमा विभाजित हुँदै अन्तरिक्षको अन्धकारमा बिलाइरहेको देखिन्छ। यो कुनै एउटा ताराको मृत्यु जस्तै कारुणिक दृश्य हो, जसले हामीलाई समयको प्रवाह र अस्तित्वको नश्वरताबारे गहिरो बोध गराउँछ।

वैज्ञानिक महत्व र मानवीय जिज्ञासा

यो घटना केवल एउटा दृश्य मात्र होइन, यसले वैज्ञानिकहरूलाई पुच्छ्रेताराको आन्तरिक संरचना बुझ्न ठूलो मद्दत पुर्‍याउनेछ। पुच्छ्रेतारालाई ‘ब्रह्माण्डको टाइम क्याप्सुल’ मानिन्छ, किनकि यिनीहरूभित्र अर्बौँ वर्ष पुरानो रहस्य लुकेको हुन्छ। यो टुक्रिँदा निस्किएका ग्यास र धुलोका कणहरूको अध्ययन गरेर हाम्रो सौर्यमण्डल कसरी बन्यो भन्ने नयाँ तथ्यहरू पत्ता लाग्न सक्ने नासाका वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। विज्ञान जगतमा यसलाई एउटा ‘सुनौलो अवसर’ भनिए पनि आम मानिसका लागि भने यो एउटा विशाल पिण्डको अन्तिम बिदाइ जस्तै बनेको छ, जसले सामाजिक सञ्जालमा समेत निकै चर्चा र कौतुहलता पैदा गरेको छ।

अन्तमा, हबलले खिचेको यो तस्बिरले हामीलाई सम्झाएको छ कि ब्रह्माण्डमा कुनै पनि कुरा स्थायी छैन। अर्बौँ वर्षको यात्रा तय गरेको यो पुच्छ्रेतारा आज केवल इतिहासको पानामा सीमित भएको छ। यसले हामीलाई हाम्रो पृथ्वी र मानव अस्तित्व कति सानो र संवेदनशील छ भन्ने कुराको पनि आभास गराउँछ। अन्तरिक्षका यस्ता रहस्यमयी घटनाहरूले मानव जातिलाई सधैं प्रकृति र विज्ञानप्रति नतमस्तक बनाइरहनेछन्।