काठमाडौं — अमेरिकी डलरको मजबुतीले विश्व अर्थतन्त्रमा पुनः दबाब बढाएको छ। सुरक्षित लगानीतर्फ लगानीकर्ता आकर्षित हुँदा डलरको माग बढेको छ, जसको असर विकासशील देशका मुद्रा, आयात लागत र विदेशी ऋण भुक्तानीमा देखिन थालेको छ।
डलर इन्डेक्स केही समयअघि दुई दशकयताकै उच्च स्तर नजिक पुगेको थियो। डलर बलियो हुँदा पाउन्ड, युरो र येनजस्ता प्रमुख मुद्राको तुलनामा यसको मूल्य बढ्छ, जसले विश्व व्यापार, मूल्यवृद्धि र पूँजी प्रवाहमा प्रभाव पार्छ।
नेपालजस्तो आयातमा निर्भर अर्थतन्त्रमा बलियो डलरको असर बढी संवेदनशील हुन्छ। नेपाली रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँसँग स्थिर विनिमय दरमा जोडिएको भएकाले डलर महँगिँदा इन्धन, कच्चा पदार्थ र अन्य आयातित वस्तुको लागत बढ्न सक्छ। यसले मुद्रास्फीतिमा थप दबाब सिर्जना गर्ने जोखिम हुन्छ।
मुख्य बुँदाहरू:
- सुरक्षित लगानीको माग बढ्दा अमेरिकी डलर बलियो बन्दै गएको।
- बलियो डलरले विकासशील देशका मुद्रालाई कमजोर बनाउने दबाब।
- नेपालमा इन्धन, कच्चा पदार्थ र आयातित वस्तुको लागत बढ्न सक्ने जोखिम।
- आयातमा निर्भर अर्थतन्त्र भएकाले नेपालमा प्रभाव बढी संवेदनशील।
- आईएमएफका अनुसार १० प्रतिशत डलर मजबुतीपछि उदीयमान बजारको उत्पादन एक वर्षपछि करिब १.९ प्रतिशत घट्न सक्ने।
- डलर बलियो हुँदा पूँजी बाहिरिने, ऋण महँगो हुने र सेयर बजारमा दबाब आउन सक्ने।
- डलर आम्दानी हुने देश र रेमिटेन्स प्राप्त गर्ने अर्थतन्त्रलाई भने छोटो अवधिमा फाइदा पुग्न सक्ने।
- विश्लेषकहरूका अनुसार डलरको मजबुती निकट भविष्यमा पनि कायम रहन सक्ने सम्भावना।
